دیپلماسی عمومی جدید برنامه های دولت محوری است که هدفش اطلاع رسانی یا تاثیرگذاری بر افکار عمومی کشورهاست. دراین باره کشورهای قدرتمند با اشاعه و ترویج ایدئولوژی، ارزش و هنجارهای خود درصدد صدور پیام و فرهنگ خویش و هم چنین کسب برتری بوده اند. این بستر با همکاری رسانه ها شکل می گیرد. بر این اساس کشورهای قدرتمند نفوذ خود را مدیون رسانه های بین المللی هستند که در پوشش اطلاع رسانی به تامین منافع کشور و پیش برد سیاست خارجی از رهگذر تبلیغات سیاسی، اطلاع رسانی و شکل دهی به افکار عمومی می پردازند. این نوشتار به روش توصیفی- تحلیلی درصدد پاسخ به این پرسش است که کارکرد، جایگاه و عملکرد دیپلماسی عمومی در بستر افزایش قدرت دیپلماسی رسانه ای چگونه ارزیابی می شود؟ به نظر می رسد الگوی ارتباط دیپلماسی عمومی، به لحاظ هدف، ابزار، متدولوژی و دوره زمانی بستر نفوذ رسانه ها بر ساختارهای مدل دیپلماسی و سیاست خارجی را فراهم کرده است. نویسندگان این مقاله بر این باور هستند که دیپلماسی رسانه مهم ترین بخش دیپلماسی عمومی جدید محسوب می شود و استراتژی ضروری و محوری برای قرن 21 است. همچنین پژوهش حاضر به این مساله نیز می پردازد که رسانه ها با تاثیر بر افکار عمومی در فرآیند تصمیم گیری سیاست خارجی نیز اثرگذار هستند.

هدف اصلی این تحقیق بررسی تاثیر دیپلماسی رسانه ای بر تبادل فرهنگی کشورها می باشد. با توجه به این که توان دسترسی به تمام اعضای جامعه امکان پذیر نبوده و نمی توان فهرستی از تمامی اعضای جامعه آماری تهیه نمود؛ از این رو، جامعه این تحقیق در حیطه جوامع نامحدود جای می گیرد. در تحقیق حاضر نیز با پیروی از مفروضه تحقیقات توصیفی، از نوع زمینه یابی، تعداد 33 نفر به عنوان حجم نمونه مکفی با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی منظم مدنظر قرار می گیرند. با توجه به این که جامعه پژوهش حاضر در حیطه جوامع نامحدود جای می گیرد، روش نمونه گیری تحقیق حاضر غیرتصادفی بوده و از نوع هدفمند می باشد. روش انجام این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر گردآوری داده ها توصیفی می باشد. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است. روایی صوری و محتوایی آن با استفاده از منابع موجود و نظرات صاحب نظران به دست آمد و اعتبار آن از راه اجرای آزمایشی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ 0.90 تعیین گردید. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های آماری توصیفی و استنباطی استفاده شده است. یافته های تحقیق بیانگر این امر است که تاثیر دیپلماسی رسانه ای بر فرهنگ پذیری به جز مولفه «ایجاد فرهنگ جدید از ترکیب فرهنگ پیشین و فرهنگ مسلط در یک کشور»، تاثیر دیپلماسی رسانه ای بر فرهنگ سازی به جز مولفه های «تبادل اساتید و دانشجویان میان کشور عامل و کشور هدف»، «وضع قوانین و مقررات برای تحقق مناسبات فرهنگی با کشورها» و «اجرای موافقت نامه ها، تفاهم نامه ها و برنامه های مبادلات فرهنگی کشورها» و تاثیر دیپلماسی رسانه ای بر ارائه تصویر مطلوب در عرصه بین الملل بالاتر از حد متوسط است و در سایر مولفه های ذکر شده تاثیر در حد متوسط است.

دیپلماسی رسانه ای را با تاثیرات بینهایت گسترده به صورت کلی: «کاربری رسانه ها از سوی رهبران و دیپلمات ها به منظور تحلیل و پیشبرد دیپلماسی و سیاست خارجی» توصیف می کنند که به طور ویژه امتداد دیپلماسی و سیاست خارجی هر کشور با هر نظام رسانه ای و در هر نظام سیاسی- حاکمیتی است.مقاله پژوهشی حاضر ضمن بررسی مفهوم دیپلماسی رسانه ای به بررسی نقش رسانه ها در امور دیپلماتیک و چالش های حضور رسانه ها در فرایندهای دیپلماتیک می پردازد.

پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالش های دیپلماسی رسانه ای ایران در بازاریابی گردشگری نگاشته شد. گردآوری داده­ها با استفاده از پرسش نامۀ نیمه­ساختاریافته و تحلیل داده­ها نیز به روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعۀ آماری متخصصان حوزۀ رسانه و گردشگری بودند. نمونه­گیری به صورت هدفمند و با روش گلوله­برفی انجام شد. یافته­ها نشان داد که در بعد ساختاری چالش هایی نظیر ساختارهای بروکراتیک پیچیده، مالکیت دولتی رسانه ها، فقدان هماهنگی بین سازمان ها و فقدان راهبرد منسجم، در اثربخشی دیپلماسی رسانه ای تأثیر منفی می گذارند. در بعد محتوایی، مشکلاتی مانند کمبود نیروی انسانی متخصص، فقدان آموزش های مناسب، ضعف در داستان سرایی و نبود تسلط به زبان های بین المللی باعث کاهش کیفیت محتوای تولیدی و ناتوانی در جذب مخاطبان می شوند. چالش های زمینه ای نیز شامل تحریم های اقتصادی، تصویرسازی منفی در رسانه های بین المللی، تفاوت های فرهنگی و ضعف در زیرساخت های ارتباطی و فنّاورانه هستند که محیط عملیاتی دیپلماسی رسانه ای گردشگری را تحت تأثیر قرار می دهند.

شیوع ویروس کرونا در جهان، عصر تازه ای را در سیاست خارجی دولت ها رقم زد و اهمیت «دیپلماسی رسانه ای» و «دیپلماسی سلامت» را برجسته ساخت. سوال اصلی که پژوهش حاضر به آن می پردازد این است که «دیپلماسی رسانه ای ایران در ماه های شیوع بیماری کرونا چه ویژگی هایی داشت و چگونه در خدمت دیپلماسی سلامت قرار گرفت؟ » فرضیه اصلی پژوهش به دو وجه ایجابی و سلبی دیپلماسی رسانه ای ایران پرداخته و آن را بسترساز دیپلماسی سلامت دانسته است. برای توضیح چگونگی این ارتباط از نظریه دیپلماسی رسانه ای ایتان گیلبوآ استفاده شده است. یافته های پژوهش که بر اساس روش توصیفی-تحلیلی به دست آمده است نشان می دهد ایران در بعد سلبی از تاکتیک های رسانه ای همچون برجسته سازی، تصویرسازی مثبت و اهریمن سازی و در بعد ایجابی از دو تاکتیک تاکید بر همبستگی بین المللی و تاکید بر تنش زدایی بهره گرفته است. کمک به اتباع ایرانی در سایر کشورها، تسهیل دست یابی به تجهیزات پزشکی، تلاش برای تضعیف کردن تحریم ها، تقویت همکاری با سازمان بهداشت جهانی و بستر سازی برای همکاری های علمی با سایر کشورها در زمینه تولید واکسن کرونا از مهمترین اقدامات دستگاه دیپلماسی سلامت ایران بوده است.

این پژوهش به بررسی هویت نمایش داده شده از کشورهای عضو 1+5 در رابطه با موضوع مذاکرات هسته ای در روزنامه ایران دوره زمانی 1382 تا 1392 پرداخته است. در مذاکرات هسته ای ایران با کشورهای 1+5، کشورهای غربی با کمک دیپلماسی رسانه ای سعی در امنیتی کردن پرونده هسته ای ایران و همراه کردن آن با واژگانی از قبیل بمب اتمی، تهدیدی برای امنیت جهان داشته اند. بر همین اساس دیپلماسی رسانه ای یکی از مهم ترین و تاثیرگذارترین عوامل بر روی مسائل جدید به طور عام و مساله پرونده هسته ای ایران به طور خاص است. سوال تحقیق بدین صورت مطرح شده است: «هویت اعضای 1+5 در متن روزنامه ایران سال های 92-82، چگونه تصویر شده است؟» در این پژوهش از روش تحلیل محتوا استفاده شده است. یافته های تحقیق ضمن تاکید بر، برساخته بودن هویت کشورها در روابط بین الملل، هویت اعضای 1+5 را در گروه های «دوست» و «دشمن» نمایش می دهد.

جمهوری اسلامی ایران در سه دهه اخیر به دلیل تعقیب آرمان های انقلابی، تضادهای ایدئولوژیک با شرق و غرب و نیز تفاوت های رفتاری در حوزه سیاست خارجی، همواره آماج بیشترین حمله های رسانه ای و تبلیغاتی در افکارعمومی بین المللی بوده است (پروژه های اسلام هراسی، شیعه هراسی و ایران هراسی)، اما متاسفانه نقشه راه مناسبی برای مقابله با این هجمه ها نداشته و این در حالی است که کم کاری در این زمینه و عدم انعکاس سیاست های داخلی و خارجی کشورمان به ملل جهان با استفاده از ابزارهای مناسب باعث شده زمینه برای سوء استفاده بسیاری از رسانه های توجیه شده کشورها و سازمان های جهانی فراهم شود که به هر شکلی که مایل باشند در ساختن افکارعمومی جهان علیه ما وارد عمل گردند. از این رو در مقاله پیش رو که حاصل گفتگوهای عمقی با جمعی از کارشناسان رسانه و دیپلماسی است، سعی شد ساختار دیپلماسی رسانه ای ایران مورد بررسی و موشکافی قرار گرفته، عملکرد آن آسیب شناسی شده و ظرفیت های مورد نیاز شناسایی شوند.

این مقاله تلاش دارد نقش تکنولوژی های نوین رسانه ای و به طور مشخص تر شبکه های اجتماعی را در عرصه دیپلماسی جهانی مورد بررسی و مطالعه قرار دهد و پس از تعیین این جایگاه، الگویی برای بهره گیری دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران از این رسانه های اجتماعی ارائه دهد. آنچه که جهان جدید را متفاوت از گذشته می سازد چیزی نیست جز تحول بنیادین در عرصه ارتباطات و اطلاعات که ماهیت بسیاری از مفاهیم از جمله قدرت را تغییر داده است. امروزه اطلاعات پیشاپیش قدرت حرکت می کند و این تحول بیانگر وضعیتی شبیه یک رقابت تسلیحاتی در حوزه اطلاعات است. امری که تغییرات سریع فناوری های ارتباطی را موجب می شود و پرداختن به ماهیت این فناوری ها و ارائه تعریف و ساختاری نوین برای مفاهیم اساسی و تاثیرگذار در سرنوشت بشری را ضروری می سازد. از جمله این مفاهیم، دیپلماسی است که لازم است آن را در زیرمجموعه تغییرات ماهیت مفهوم کلان تری به نام قدرت به مطالعه نشست. در این مجموعه با کشف الگوهای ذهنی موجود در این موضوع با روش کیو تست و تجزیه و تحلیل این الگوها در نهایت «دکترین دیپلماسی شبکه ای» با تعریف و ساختاری جدید به عنوان الگویی برای دیپلماسی رسانه ای جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد گردیده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

هدف: هدف پژوهش حاضر شناسایی رابطه بین دیپلماسی رسانه ای و ابعاد صنعت گردشگری از دیدگاه خبرگان و اصحاب رسانه است. طرح پژوهش/ روش‎شناسی/ رویکرد: برای دستیابی به هدف مذکور، انجام پژوهشی با رویکرد کمّی با استفاده از آزمون‎های آماری رگرسیون در دستور کار قرار گرفت. جامعه آماری شامل کارشناسان رسمی و خبرگان رسانه ‏ها، حجم نمونه 250 نفر و روش نمونه گیری به صورت غیراحتمالی و هدفمند بوده است. یافته‎ها: در این پژوهش شش شاخص صنعت گردشگری شامل سرمایه گذاری خارجی، تولید محتوای گردشگری سلامت، برند نمادهای شهری، قدرت نرم، احساس امنیت، و هویت بخشی شهری به‎دست آمده است. نتایج تحلیل ها نشان می دهند که ابعاد دیپلماسی رسانه ای بر صنعت گردشگری اثرگذار هستند. ارزش/ اصالت پژوهش: این پژوهش با ارائه مدل تاثیر دیپلماسی رسانه ای بر ابعاد صنعت گردشگری، ادبیات موجود در زمینه گردشگری را توسعه می‎دهد و به شناسایی ویژگی‎های اثربخشی دیپلماسی رسانه ای کمک می‎کند. پیشنهادهای اجرایی/ پژوهشی: پیشنهادهای پژوهش حاضر شامل تهیه متون گردشگری بر اساس شاخص‎های رسانه، تاسیس دانشگاه گردشگری و رشته های مرتبط مانند ژورنالیسم گردشگری، و توسعه سواد گردشگری مسئولان و برنامه ریزان حوزه گردشگری مبتنی بر رویکردهای رسانه‎ای است.